Hamamın ve hamam suyunun ısıtıldığı bölüme külhan, hamamı ve hamam suyunu ısıtan ateşi yakan kişiye de külhancı denirdi. Külhanbeyi ise külhancıya yardım eden kimsesiz çocuklara verilen addır. İlk toplandıkları yer Gedikpaşa Hamamı olan külhanbeylerinin piri Layhar’dır. Layhar’ın Gazneli Mahmut döneminde yaşadığı rivayet edilir. Herkes külhanbeyi olamaz. Bunun için öncelikle kimsesiz olmak gerekirdi. Külhanbeyleri zor durumdaki...
Hamam anası kadın hamamlarını işleten kadınlara denilmektedir. Hamamın soğukluğundaki sedirin başköşesinde oturan hamam anası müşterileri buyur eder, ücretleri alır, hamamın asayişini sağlardı. Osmanlı bir kadın olan hamam anasının kendine has bir giyim-kuşamı vardı. Bunların içinden en çok dikkati çeken ise nalınlarıydı. Üzerine su sıçramasını engellemek ve müşterileri rahatça seyredebilmek için yaklaşık 30 cm yüksekliğindeki bu...
Kına hamamı düğün haftasında gelinin arkadaşlarıyla hamamda yaptığı törensel kutlamaya denilmektedir. Bir haftalık düğünün bir parçası olan kına hamamı Beypazarı’nda düğünün üçüncü günü yani Çarşamba günü yapılırdı. Törensel nitelik taşıyan bu eğlenceye gelin kızın arkadaşları ve iki tarafın kadınları katılırdı. Kuşluk vakti hamamda toplanan kızlar gelini türküler ve ilahiler eşliğinde havuzun etrafında dolaştırır, bu sırada...
Tıraşlık kişisel temizlik için kullanıldığı gibi berberler tarafından da kullanılan bir mekândı. Kendilerine ait dükkânlarda, kahvehanelerde çalışan berberlerin yanı sıra “ayak berberi” (seyyar berber) ve “hamam berberi” vardı. Hamam berberleri müşterilerinin saç ve sakal tıraşını yaptıkları gibi bazı cilt hastalıklarını da tedavi ederdi. Hamam berberlerinin görevleri arasında hacamatlık başta gelmekteydi.
Hamam kadınlar için çok önemli bir sosyal mekândı. Mahallenin sohbeti, dedikodusu burada yapılırdı. Hamam kadının dışarıya açılan en önemli kapılarından bir olduğu için kadınlara kendini gösterme, sergileme imkânı sunardı. Bu yüzden kadınlar kına hamamı gibi törensel kutlamalarda imkânları doğrultusunda hatta kimi zaman imkânlarının ötesinde en kıymetli malzemeleri kullanırdı. Maraş işiyle süslenmiş ipek peştamallar, gümüş nalın...
Sıcaklık, hamamın külhana en yakın olan, en sıcak bölümüne denilmektedir. Burada iki halvet bulunmaktadır. Bu halvetlerin birinde damat hamamı, diğerinde kına/gelin hamamı temalı bir sergileme vardır. Kına hamamında ipek peştamallara sarılıp, gümüş nalınlar giydirilen gelin halvette üç kadın tarafından yıkanırdı. Bu sırada kadınlar geline huzurlu bir aile yaşamı sürmesi için öğüt verirdi. Kına hamamı için...
Hamamı ve hamam suyunu ısıtan ateşin yandığı bölüme külhan denir. Ateşin yandığı bölümün üstünde bakır su kazanı, altında da baca vazifesi gören hava kanalları vardır. Hamamın altını dolaşan sıcak hava tüteklik denilen bacalardan dışarıya çıkar. Külhan bugün Türk Hamam Müzesinin dinlenme mekânı olan Müze Kahve’nin bir parçasıdır. Dönemsel olarak külhanbeyi naralarıyla karşılanan ziyaretçiler burada kahvelerini...
Traşlık halk arasında usturalık olarak da geçmektedir. Müşteriler bu bölümü kişisel temizlikleri için kullanırdı. Bunun yanı sıra hamamın bu bölümü seyyar berberler tarafından da kullanılmıştır. Seyyar berberler saç ve sakal tıraşı yaptıkları gibi sülük çekme ve hacamatlık gibi tedavi yöntemlerini de kullanırdı. Tıraşlıkta usturalar, stiller, berber leğenleri, kupalar, kösreler, zırnıklar sergilenmektedir. Bu bölüm “zırnık...
Soğukluk ile sıcaklık arasında bulunan bölüme ılıklık denir. Bu bölüm vücudun ani hava değişimine maruz kalmaması için yapılmıştır. Sıcağa fazla dayanamayanlar ve orta yaşın üzerindeki kişiler bu bölümü tercih ederdi. Ayrıca kına hamamlarında halvetten çıkan gelin kız burada gümüş işlemeli nalınlarını çıkartarak sedef kakmalı nalınları giyerdi. Ilıklıkta havlu takımları, sedef kakmalı nalınlar ve gümüş işlemeli...
